Evropske studije (ES)

ISTORIJA EVROPE

Voditelji kursa: Prof. dr Muhamed Filipovic i
Prof. dr Vladimir Premec

1. Cilj i metod rada

Dio Evropskog postdiplomskog studija, pod naslovom “Istorija Evrope” obuhvata 30 nastavnih casova, rasporedenih na predavanja i seminare. Obje forme nastavnog rada, predavanja i seminari, imaju istu vrijednost. U jednoj formi težište nastavnog rada nalazi se na predavacima/cama, koji/e moraju kompetentno i potpuno izložiti programiranu materiju. Seminarski dio temelji se na aktivnom ucešcu studenata/tica, u raspravi i polemici, dok je uloga predavaca/ice u tom obliku koncentrisana na postavljanje problema, vodenje i usmjeravanje rasprave i pokušaju da se dode do odgovarajucih rezultata, kontrolirajuci sve ucesnike/ce podjednako.

2. Sadržaj

Predavanja obuhvataju sljedece temate:

I Pojam Evrope

• Geografski pojam Evrope;
• Kulturno-povijesni pojam Evrope;
• Geopoliticki pojam Evrope;
• Evropa kao politicko-pravni sistem

II Nastanak Evrope i njen kulturno povijesni i politicki koncept

• Istocni Mediteran kao centar svijeta;
• Helenizam i pojava Rima na svjetskoj sceni;
• Nastanak Rimskog carstva i pokušaj sinteze Atine i Jerusalima, klasicne grcke racionalisticke i hebrejske prorocke i starozavjetne tradicije;
• Temeljne karakteristike Prve Evrope ( Rimsko Carstvo);
• Pluralizacija i naporedno postojanje razlicitosti kao glavna karakteristika Prve Evrope

III Rušenje Prve Evrope, ulazak Barbara u Evropu i njihovo civiliziranje putem kristanizacije

• Pad Zapadnog Rimskog carstva i dolazak Barbara;
• Proces kristanizacije kao temeljni proces akulturacije Germana i Slovena;
• Stvaranje kršcanske Evrope, kao novog oblika postojanja i kontinuacije Rimskog Carstva, zapravo kršcanske Evrope;
• Unilateralizacija kao osvov procesa nastanka nove Evrope;
• Premještanje centra povijesti sa Mediterana na kopno zapadne Evrope

IV Program obnove Evrope na temelju ideje kršcanskog unilateralizma

• Nastanak Franacke države i Carstva Karla Velikoga;
• Program izgona svih nevjernika sa tla Evrope;
• Program ponovnog osvajanja Jerusalema;
• Ulazak novih faktora u svjetsku povijest (Islam i Islamske države);
• Premještaj centra povijesti na Atlansku obalu i nastanak jedne nove Evrope-Evrope zapadnog kapitalizma

V Razvoj prekomorske trgovine, otkrica novih puteva, nastanak kolonija i razvoj novih tehnologija i znanosti, kao temelja jedne nove Evrope

• Velika geografska otkrica;
• Nastanak kolonija u Aziji, Africi i Americi;
• Zadobijanje kontrole nad morskim putevima;
• Razvoj trgovine i manufacture;
• Nastanak kapitalizma;
• Pojava novih ideja u Engleskoj, Holandiji, Francuskoj i Njemackoj

VI Vracanje Evrope ka ideji slobode i tolerancije

• Kritika univerzalizma temeljnog na religijskom unitlateralizmu;
• Evropski liberalizam i djelovanje nacela slobode u povijesti;
• Francuska revolucija i nova Evropa;
• Napoleonov Code de Civile;
• Serija kriza i Revolucija u Evropi (1830 – 1848. godine )

VII XX stoljece sa ogromnim napretkom i katastrofama

• Nastanak XX stoljeca, njegovi korijeni i glavne ideje;
• Moderna u umjetnosti i kulturi;
• Nova znanost i epohalna otkrica u fizici i ostalim egzaktnim znanostima;
• Nove politicke ideje, prije svega ideje totalitarizacije na temelju principa klase, rase ili nacije;
• Katastrofalnost iskustva totalitarizma i novi koncept svjetskog poretka

VIII Nova Evropa kao rezultat dva katastrofalna rata i spoznaja da je globalizacija, proces kojeg donosi znanost i opce stanje ljudstva, onaj proces koji mora dominirati svjetskom politikom, a da to nije totalitarizacija.

• Posljedice dva svjetska rata;
• Ucinci totalitarnih režima i tendencije totalitarizacije uopšte;
• Stvaranje svjetskog poretka i zakona politike u uvjetima poštovanja ljudskih prava, ravnopravnosti i zabrane upotrebe sile, te principa solidarnosti medu ljudima i narodima;
• Ogranicenje u pogledu klasicnih prava, vlasništva, suverenosti i korištenja prirodnih resursa i ljudske radne snage i znanja, u svrhu stvaranja bogatstva koje služi za zadovoljavanje potreba;
• Ideja ljudske zajednice u formi Unije koje se ne temelje na prisili, nego na principu dobrovoljnosti

IX Evropa i naš geopoliticki prostor

• Kratka povijest balkanskog prostora;
• Uloga srednjeeuropskog prostora;
• Uloga Rusije na Balkanu;
• Uloga Osmanlija na Balkanu;
• Balkan po prvi put ima šansu da sam bude nosilac i kreator svoje sudbine i da bude supstancijalni dio Evrope, a ne predmet njene brige – osvajanja, nadzora ili kontrole
• Evropa bez granica, Evropa naroda, jezika i kultura;

X Bosna kao dio prvobitne Evrope

• Bosna u vrijeme vladavine Rimskog carstva – multilateralizam;
• Bosna kao unutarnja, zatvorena i izolirana zemlja;
• Pokušaji unilateralizacije Bosna
• Fenomen održanja multilateralizma i multireligijskog društva u Bosni;
• Zadnji pokušaji uništenja multikulturalizma u Bosni;
• Perspektive Bosne u novoj Evropi

3. Literatura

Theodor, Mommsen: “Romische Geschichte”, Safari Verlag, Berlin,1941
Lucienne, Julien: “Cathares et Catharisme” Ed. Dangle, St. Jean de Braye,1991
Jacob, Burckhardt: “Kultura renesanse u Italiji”, Matica Hrvatska, Zagreb, 1948
Rudolf, Martins: “Gedanken zum bosnisch-herzegowinischen Mittelalter – Die religiose vielfalt in Sudosteuropa”, Artina Verlag, Wien, 1987
Basler, Gjuro: “Kršcanska arheologija”, Crkva na kamenu, Mostar, 1986
David, Hume: “Essays moral, political and literary“, ed. Green and Grose, London, 1882, Vol I and II
Monteskije: “O duhu zakona”, tom I i II, Filip Višnjic, Beograd, 1989
Imanuel, Kant: “Vjecni mir”, Izd. Pregled, Sarajevo, 1936
Žan Žak, Ruso: “Društveni ugovor“, Prosveta, Beograd, 1949
Volter: “Istorijska podvala umu”, Kultura, Beograd, 1958
W. G. F. Hegel: “Filozofija povijesti”, Kultura, Beograd-Zagreb, 1951
Filipovic, Muhamed: “Povijest bosanske duhovnosti”, Bosanska knjiga, Sarajevo, 1999
Ezra, Talmor (ed): “History of European Ideas”, Pergamon Press, Oxford, New York, Paris, Frankfurt, Toronto, Sydney, 1982, vol. 1-3